Vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam trong tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 và công cuộc đổi mới, hội nhập quốc tế hiện nay

17/08/2020 | 116

Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam bởi nhà sáng lập, Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh vào mùa Xuân năm 1930 đã chấm dứt một giai đoạn khủng hoảng về đường lối dẫn đến thất bại trong phong trào yêu nước chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam. Với vũ khí tư tưởng là chủ nghĩa Mác-Lênin, với cương lĩnh, đường lối đúng đắn, phù hợp với tình hình trong nước và quốc tế lúc bấy giờ, dưới sự lãnh đạo của Đảng và Bác Hồ kính yêu, cách mạng Việt Nam đã bước sang giai đoạn mới, mở đầu cho những thắng lợi vĩ đại nhất trong  lịch sử dân tộc.

Trải qua các cao trào cách mạng: 1930-1931, 1936-1939 và đặc biệt là cao trào giải phóng dân tộc 1939-1945 đã chứng minh rõ sự lãnh đạo của Đảng và lãnh tụ Hồ Chí Minh có ý nghĩa quyết định thắng lợi của cuộc Cách mạng Tháng Tám, cuộc cách mạng giải phóng dân tộc điển hình của thế kỷ XX; mở ra một kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc: Kỷ nguyên độc lập gắn liền với chủ nghĩa xã hội. Thắng lợi của cách mạng Tháng Tám là kết quả tất yếu, khách quan của quá trình Đảng ta thường xuyên bổ sung, phát triển hoàn chỉnh hệ thống các quan điểm về cách mạng giải phóng dân tộc, trong đó chú trọng đến việc lựa chọn hình thức và phương pháp cách mạng phù hợp với điều kiện lịch sử cụ thể; tổ chức xây dựng lực lượng cách mạng, bao gồm lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang; nhận thức tình thế và thời cơ cách mạng để chỉ đạo kiên quyết, tập trung, thống nhất trong toàn Đảng, toàn dân, dẫn dắt các tầng lớp nhân dân chủ động, tích cực tham gia vào các hoạt động cách mạng.

1. Dự kiến đúng đắn mâu thuẫn Nhật - Pháp, dẫn đến bản Chỉ thị lịch sử ngày 12 tháng 3 năm 1945

Bước sang năm 1945, với cuộc tiến công của Hồng quân Liên Xô trên mặt trận rộng lớn từ vùng biển Baltique xuống vùng núi Carpates, cục diện chiến trường châu Âu bước vào giai đoạn quyết định. Trong khi đó, tại mặt trận châu Á - Thái Bình Dương, trước khả năng quân Đồng minh đổ bộ vào Đông Dương, việc Nhật Bản dùng vũ lực lật Pháp để trừ hậu họa là điều khó tránh khỏi. Sự phán đoán nửa năm trước của Trung ương Đảng về "cái nhọt bọc sẽ phải vỡ mủ" đã được cụ thể bằng cuộc đảo chính Nhật - Pháp ngày 9 tháng 3 năm 1945.

Với một sự nhạy bén chính trị đặc biệt, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Thường vụ Trung ương Đảng quyết định triệu tập ngay Hội nghị Thường vụ mở rộng để bàn biện pháp ứng phó với tình hình. Hội nghị khẳng định Nhật độc chiếm Đông Dương nhưng quyền thống trị của chúng nhất định sẽ tan rã. Trước hết, chúng phải chuẩn bị đương đầu với quân Đồng minh sắp đổ bộ nhưng quan trọng và cấp bách hơn là chúng phải trực tiếp đối mặt với cao trào cách mạng của nhân dân ba nước Đông Dương. Từ dự thảo báo cáo được trình bày tại Hội nghị, vấn đề đối tượng của cách mạng được các đại biểu thận trọng cân nhắc, thảo luận. Hội nghị nhận định sau cuộc đảo chính này, phát xít Nhật là kẻ thù chính, kẻ thù cụ thể trước mắt duy nhất của nhân dân Đông Dương. Vì vậy, khẩu hiệu "đánh Pháp đuổi Nhật" trước đây được thay bằng khẩu hiệu "đánh đuổi phát xít Nhật", cùng với việc thành lập chính quyền cách mạng của nhân dân. Hình thức đấu tranh cũng phải thay đổi cho phù hợp với thời kỳ tiền khởi nghĩa, cụ thể là phải phát động một cao trào kháng Nhật, cứu nước mạnh mẽ làm tiền đề cho cuộc tổng khởi nghĩa, cổ động và bảo vệ quần chúng đấu tranh chính trị, phá kho thóc của địch để giải quyết nạn đói. Hội nghị nhận định cuộc đảo chính sẽ làm cho các điều kiện của cuộc khởi nghĩa chín muồi nhanh chóng. Ngay sau đó, từ những nhận định đúng đắn và quyết định quan trọng của Hội nghị, Ban Thường vụ Trung ương Đảng ban hành Chỉ thị lịch sử "Nhật - Pháp bắn nhau và hành động của chúng ta".

2. Xây dựng và phát triển lực lượng chính trị, lực lượng vũ trang và căn cứ địa để chuẩn bị Tổng khởi nghĩa

Ngày 19-5-1941, Mặt trận Việt Minh được thành lập với tôn chỉ và mục đích của mình: “Liên hiệp hết các tầng lớp nhân dân, các đảng phái cách mạng, các đoàn thể dân chúng yêu nước, đặng cùng nhau đánh đuổi Nhật, Pháp, làm cho Việt Nam hoàn toàn độc lập, dựng lên một nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa”. Mặt trận Việt Minh ra đời đã nhanh chóng phát triển trong toàn quốc, là hạt nhân và nòng cốt thực hiện đoàn kết toàn thể dân chúng tiến hành sự nghiệp cách mạng đấu tranh giành độc lập dân tộc. Lực lượng chính trị to lớn ấy không ngừng được mở rộng và trình độ giác ngộ ngày càng nâng cao, dưới sự lãnh đạo của Đảng, lực lượng chính trị to lớn này đóng vai trò quyết định giành thắng lợi trong cách mạng tháng 8 năm 1945.

Cao trào kháng Nhật, cứu nước dâng cao, vấn đề khẩn trương phát triển lực lượng vũ trang, thống nhất và kiện toàn tổ chức quân sự để kịp thời chớp thời cơ tổng khởi nghĩa đã trở thành một nhiệm vụ cấp bách. Để đáp ứng yêu cầu chiến lược đó, Thường vụ Trung ương Đảng đã tổ chức Hội nghị quân sự cách mạng Bắc Kỳ. Hội nghị họp từ ngày 15 đến ngày 20 tháng 4 tại xã Hoàng Vân (Hiệp Hòa - Bắc Giang). Sau Hội nghị này, thời cơ tiến lên Tổng khởi nghĩa chín muồi nhanh chóng; lãnh tụ Hồ Chí Minh từ Cao Bằng về Tân Trào để trực tiếp chỉ đạo phong trào trong cả nước (5-1945). Hình thái chiến tranh du kích cục bộ - khởi nghĩa từng phần - giành chính quyền trong từng địa phương đang tiến tới cao trào, hàng loạt sự kiện sôi động diễn ra để kịp đón thời cơ phát động toàn dân khởi nghĩa: Khu giải phóng được thành lập với trung tâm là Tân Trào; lực lượng vũ trang được thống nhất thành Việt Nam Giải phóng quân; Hội nghị toàn quốc của Đảng và ngay sau đó là Quốc dân đại hội, quyết định phát động Tổng khởi nghĩa; Ủy ban dân tộc giải phóng được thành lập và quyết định những vấn đề chiến lược và sách lược đối nội và đối ngoại sau khi giành chính quyền trong cả nước.

Trải qua 4 năm (1941 - 1945), trong suốt quá trình phát triển đấu tranh chính trị kết hợp với đấu tranh vũ trang, chuẩn bị tiến tới Tổng khởi nghĩa, Đảng Cộng sản Việt Nam đã bám sát phong trào và nắm bắt tình hình, kịp thời chỉ đạo toàn dân triển khai một cách sáng tạo Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 của Ban Chấp hành Trung ương. Nét đặc sắc trong sự chỉ đạo đó là mọi chủ trương của Đảng đều quán triệt và cụ thể hóa đường lối, chiến lược cách mạng đã được Hồ Chí Minh vạch ra 4 năm trước, vận dụng trong bối cảnh tình hình trong và ngoài nước biến chuyển hết sức mau lẹ, có lợi cho cách mạng.

Cùng với xây dựng và phát triển lực lượng chính trị và lực lượng vũ trang, Đảng đã tập trung lãnh đạo và chỉ đạo xây dựng căn cứ địa làm nơi đứng chân nhằm củng cố và xây dựng lực lượng cách mạng. Tại Hội nghị Trung ương 7 của Đảng (11/1940), Trung ương chủ trương thành lập các căn cứ du kích, lấy Bắc Sơn - Võ Nhai làm trung tâm. Trên đường trở về Tổ quốc, lãnh tụ Hồ Chí Minh và Trung ương Đảng lựa chọn Cao Bằng để xây dựng căn cứ địa cách mạng. Để hoàn chỉnh chủ trương chuyển hướng chỉ đạo chiến lược, đưa vấn đề dân tộc lên hàng đầu, Hội nghị Trung ương 8 (5/1941) quyết định duy trì và phát triển các căn cứ du kích Bắc Sơn, Võ Nhai, đồng thời ra sức củng cố và mở rộng căn cứ địa Cao Bằng. Trong một thời gian ngắn, chúng ta đã xây dựng được một vùng căn cứ địa Việt Bắc rộng lớn, bao gồm hầu hết các vùng nông thôn thuộc sáu tỉnh: Cao Bằng, Bắc Kạn, Lạng Sơn, Hà Giang, Tuyên Quang, Thái Nguyên, cùng nhiều chiến khu và căn cứ vũ trang khác như: Bắc Giang, Vĩnh Yên, Phúc Yên, Phú Thọ, Yên Bái, Hải Dương, Ninh Bình, Thanh Hoá, Quảng Ngãi ... Đó là quá trình vận dụng sáng tạo Chủ nghĩa Mác-Lênin về khởi nghĩa vũ trang và chiến tranh cách mạng trong điều kiện cụ thể của cách mạng Việt Nam. Các căn cứ địa cách mạng trên cả nước góp phần vào sự thắng lợi của cuộc Cách mạng tháng Tám vĩ đại.

3. Chớp thời cơ để tiến hành Tổng khởi nghĩa giành thắng lợi hoàn toàn

Trong bối cảnh 16 nghìn quân Anh chưa vào miền Nam và khi 20 vạn quân Tưởng chưa vào miền Bắc để giải giáp quân Nhật; quân Nhật bại trận mất tinh thần, hoang mang, rệu rã ngồi chờ quân Đồng minh đến tước vũ khí; còn chính quyền bù nhìn tay sai Trần Trọng Kim thì bỏ trốn hoặc đầu hàng chính quyền cách mạng, có thể khẳng định, thành công lớn nhất của nghệ thuật khởi nghĩa trong Cách mạng Tháng Tám là Đảng ta đã phát hiện thời cơ và chớp thời cơ để cuộc Tổng khởi nghĩa nổ ra đúng lúc, giành thắng lợi trong cả nước, ít đổ máu. Đồng thời, thắng lợi này là do lãnh tụ Hồ Chí Minh và Đảng ta đã nhanh chóng và kịp thời chuyển hướng chỉ đạo chiến lược cách mạng. Sự chủ động và nhạy bén đó bắt nguồn từ bản chất cách mạng, đường lối, quan điểm đúng đắn, trí tuệ tập thể của Đảng và vận dụng động trung thành, sáng tạo, phát triển quy luật về thời cơ cách mạng, chứng tỏ tầm nhìn thời đại của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là sự kết hợp chặt chẽ điều kiện khách quan và chủ quan: Kết hợp chặt chẽ đường lối, chủ trương đúng đắn của Đảng với tinh thần yêu nước, dũng cảm và sức mạnh đấu tranh của nhân dân ta; kết hợp sức mạnh dân tộc dưới sự lãnh đạo của Đảng với những chiến công của quân đội Liên Xô, phe Đồng minh và thắng lợi của các lực lượng dân chủ, tiến bộ trên toàn thế giới. Trong đó, nguyên nhân chủ quan đóng vai trò quyết định; vì thời cơ cách mạng xuất hiện như một tất yếu (trong thời gian rất ngắn, khoảng 2 tuần, sau khi phát xít Nhật đầu hàng quân Đồng minh đến khi quân Đồng minh tiến vào Đông Dương để giải giáp quân đội Nhật), nếu Đảng tiên phong không chuẩn bị thời cơ, chờ đón thời cơ và chớp thời cơ kịp thời thì điều kiện khách quan dù có thuận lợi đến đâu, cách mạng cũng không thể nổ ra và giành thắng lợi hoàn toàn được.

4. Vai trò lãnh đạo của Đảng trong công cuộc đổi mới hiện nay

Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập quốc tế sâu rộng trong giai đoạn hiện nay, một trong 5 bài học kinh nghiệm được rút ra xuyên suốt trong tiến trình lịch sử cách mạng Việt Nam, đó là: Sự lãnh đạo đúng đắn của Đảng là nhân tố hàng đầu quyết định thắng lợi của cách mạng Việt Nam. Những kinh nghiệm của Đảng  trong công tác lãnh đạo toàn dân đấu tranh giành độc lập từ cuộc cách mạng tháng Tám năm 1945 tiếp tục phát huy giá trị và được vận dụng sáng tạo trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế hiện nay:

Xây dựng đường lối chính trị đúng đắn, sáng tạo, phù hợp với điều kiện, bối cảnh, nhiệm vụ lịch sử của cách mạng Việt Nam trong từng chặng đường, bước đi với những hình thức, biện pháp phù hợp. Tiếp tục củng cố, đổi mới và phát huy sức mạnh của cơ chế Đảng lãnh đạo, nhà nước quản lý, nhân dân làm chủ trong điều kiện mới.

Xây dựng, củng cố, phát huy sức mạnh đoàn kết của toàn thể dân tộc dựa trên nòng cốt là khối liên minh công nông và trí thức, đổi mới và nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội. Phát huy chủ nghĩa yêu nước và tinh thần dân tộc trong điều kiện mới, giải phóng mọi nguồn lực nhằm quyết tâm đưa nước ta thoát khỏi tình trang tụt hậu, sớm bắt kịp với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. 

  Kết hợp sức mạnh dân tộc và sức mạnh thời đại trong điều kiện mới, trong đó sức mạnh dân tộc là nhân tố chủ quan, yếu tố quyết định, nền tảng vững chắc đem lại thắng lợi của công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN. Sức mạnh thời đại có ý nghĩa quan trọng, bổ sung, phát triển sức mạnh dân tộc, tạo cơ hội và động lực to lớn cho cách mạng Việt Nam thực hiện thắng lợi mục tiêu đề ra.

Xây dựng thế trận lòng dân vững chắc trong thực hiện chiến lược bảo vệ Tổ quốc, phát huy bài học kinh nghiệm “lấy dân làm gốc” trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Xây dựng, củng cố sức mạnh của nền quốc phòng toàn dân, nền an ninh nhân dân và thế trận quốc phòng toàn dân, thế trận an ninh nhân dân, quán triệt phương châm “người trước súng sau” trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Tranh thủ cơ hội, giảm thiểu những khó khăn, thách thức, biến “nguy” thành “cơ” trong bối cảnh tình hình quốc tế chuyển biến mau lẹ và khó lường, chớp thời cơ đưa đất nước tiến bước bắt kịp với dòng chảy của cuộc cách mạng Công nghiệp lần thứ tư, với sự điều chỉnh của thế giới hậu Covid-19.   

     Trung tướng, PGS.TS Trần Vi Dân

                                                          Giám đốc Học viện Chính trị Công an nhân dân


Các bài viết khác

Phòng và chống vấn nạn

Phòng và chống vấn nạn "chạy chức, chạy quyền"
18 ngày trước

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội theo tư tưởng Hồ Chí Minh
24 ngày trước

Trao tặng Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng và Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp xây dựng Đảng Khối các cơ quan Trung ương”

Trao tặng Huy hiệu 30 năm tuổi Đảng và Kỷ niệm chương “Vì sự nghiệp xây dựng Đảng Khối các cơ quan Trung ương”
25 ngày trước

Thực hiện tập trung dân chủ để làm tốt công tác cán bộ trong đại hội Đảng bộ các cấp hướng tới Đại hội XIII của Đảng

Thực hiện tập trung dân chủ để làm tốt công tác cán bộ trong đại hội Đảng bộ các cấp hướng tới Đại hội XIII của Đảng
1 tháng trước

• Những điểm mới trong thực hiện chính sách ưu đãi đối với người có công và gia đình người có công với cách mạng (2 tháng trước)

• Lựa chọn cán bộ liêm chính và gương mẫu cho cấp ủy khóa mới (2 tháng trước)

• Cán bộ, đảng viên Chi bộ Ban Tổ chức Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương với việc thực hiện trách nhiệm nêu gương (3 tháng trước)

• Phòng và chống bệnh “cánh hẩu” trong công tác cán bộ trước thềm Đại hội XIII của Đảng (3 tháng trước)

• Chương trình hiến máu tình nguyện “Giọt hồng cho em” (4 tháng trước)

• Hội nghị học tập, quán triệt các nội dung Hội nghị Trung ương 12 khóa XII của Đảng và thông tin chuyên đề quý II/2020 (4 tháng trước)

• Bế mạc Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ 12 khóa XII (4 tháng trước)

• Phòng, chống lười học lý luận chính trị theo Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII (4 tháng trước)

• Ngày làm việc thứ nhất Hội nghị Trung ương 12 khóa XII (4 tháng trước)

• Công tác nhân sự phải thật sự khách quan, công tâm, trong sáng (4 tháng trước)