Giá trị của bản tuyên ngôn độc lập đối với công cuộc đổi mới đất nước hiện nay

02/09/2022 | 1366

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công. Ngày 2-9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh thay mặt Chính phủ lâm thời đọc bản Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Đây là mốc son chói lọi trong lịch sử, là sự khởi đầu cho một kỷ nguyên mới của dân tộc ta. Kể từ đây, cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác, chiến thắng thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, hoàn thành công cuộc cách mạng dân tộc dân chủ, giành lại độc lập, tự do cho dân tộc, thống nhất nước nhà, cả nước tiến lên xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Có thể khẳng định rằng, Tuyên ngôn độc lập là văn kiện chính trị - pháp lý có giá trị lịch sử và ý nghĩa thời đại vô cùng to lớn của dân tộc Việt Nam. Bản Tuyên ngôn phản ánh hiện thực vẻ vang của cuộc Cách mạng Tháng Tám lịch sử, trong đó, nhấn mạnh sự nỗ lực của toàn thể dân tộc Việt Nam đấu tranh đập tan ách áp bức bóc lột của thực dân, phong kiến, giành lại độc lập tự do cho Tổ quốc. Tuyên ngôn độc lập khẳng định quyền độc lập và kết tinh những giá trị truyền thống yêu nước, thể hiện khát vọng hòa bình, tự do của dân tộc Việt Nam. Đồng thời, tác phẩm đã đề cao những giá trị về quyền con người, đó là quyền bình đẳng, quyền được sống và quyền mưu cầu hạnh phúc, không chỉ là ngọn cờ đưa cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi mà còn tạo sức ảnh hưởng mạnh mẽ đến phong trào giải phóng dân tộc trên toàn thế giới…

77 năm đã trôi qua, giá trị và ý nghĩa của bản Tuyên ngôn độc lập không chỉ có sức ảnh hưởng đối với cách mạng Việt Nam và phong trào cách mạng trên thế giới trong thế kỷ XX mà còn để lại những bài học kinh nghiệm quý báu cho ngày nay, đặc biệt là trong công cuộc đổi mới đất nước mà Đảng và nhân dân ta đang xây dựng. Chính vì vậy, cần phát huy giá trị của bản Tuyên ngôn độc lập lịch sử trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay trên những điểm sau:

Thứ nhất, tiếp tục phát huy chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường thông qua bản Tuyên ngôn độc lập

Yêu nước là một trong những truyền thống cơ bản, nổi bật, sâu sắc của con người Việt Nam được thể hiện qua nhiều thế hệ từ xưa tới nay, là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trường kỳ lịch sử, là chuẩn mực cao nhất, đứng đầu bảng giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc ta. Với vị trí địa chính trị đặc biệt, trong hàng ngàn năm lịch sử, công cuộc dựng nước với giữ nước luôn gắn liền với tiến trình phát triển của dân tộc Việt Nam. Từ ngàn xưa, ông cha ta đã phải luôn đối diện và không ngừng khắc phục khó khăn từ thiên tai, đi cùng với sự kiên cường, bất khuất chống lại sự xâm lược của ngoại bang. Dù ở bất kỳ hoàn cảnh khó khăn, thách thức nào, chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường luôn là mạch nguồn chủ đạo xuyên suốt đời sống tinh thần của nhân dân, tạo nên khí phách và bản lĩnh con người Việt Nam.

Bản Tuyên ngôn độc lập chính là sự kết tinh và thể hiện của chủ nghĩa yêu nước, ý chí và khát vọng phát triển đất nước của dân tộc Việt Nam. Chính nhờ tiếp nối và phát huy truyền thống yêu nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định mạnh mẽ quyết tâm của toàn thể dân tộc Việt Nam “quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”. Quyết tâm đó đã trở thành nguồn sức mạnh to lớn để toàn dân tộc đoàn kết một lòng, kháng chiến trong suốt 30 năm, đánh bại các cuộc chiến tranh xâm lược của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, giành lại độc lập, tự do cho nhân dân. Bên cạnh đó, chủ nghĩa yêu nước trong Tuyên ngôn độc lập vừa thấm đượm chủ nghĩa yêu nước truyền thống Việt Nam, lại được soi sáng bằng những tinh hoa của thời đại mới, trở thành chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Đó là, yêu nước luôn thống nhất và gắn liền với tình yêu nhân dân khi Người khẳng định rằng: “Nếu nước độc lập mà dân không được hưởng hạnh phúc tự do, thì độc lập cũng chẳng có nghĩa lý gì”[1]. Thêm nữa, Tuyên ngôn độc lập là một sự tuyên bố trước thế giới rằng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 là cuộc cách mạng của nhân dân Việt Nam đứng lên tự giải phóng để làm chủ vận mệnh của mình; từ đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ mọi quốc gia, dân tộc cũng như đối với mỗi người muốn đứng vững và đi lên trong mọi khó khăn thì phải có ý chí tự lực, tự cường. Thông qua những áng văn được thể hiện trong Tuyên ngôn độc lập, chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường và khát vọng phát triển của dân tộc Việt Nam không chỉ là nguồn động lực tiếp thêm sức mạnh cho Đảng và nhân dân trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc mà còn trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa hiện nay.

Qua hơn 35 năm tiến hành công cuộc đổi mới, đất nước ta đã đạt được nhiều thành tựu to lớn, có ý nghĩa quan trọng. Đất nước đã thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế - xã hội, vươn lên trở thành nước đang phát triển, thế và lực của nước ta trên trường quốc tế ngày càng được khẳng định, đời sống của nhân dân không ngừng được cải thiện và nâng cao. Đất nước ta chưa bao giờ có được cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế như ngày nay. Đường lối đổi mới thực sự là sự thống nhất giữa ý Đảng và lòng dân vì mục tiêu xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội, làm cho dân giàu, nước mạnh, mang lại cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc cho toàn thể nhân dân. Phát huy giá trị của chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường từ bản Tuyên ngôn độc lập, trong đẩy mạnh toàn diện và đồng bộ công cuộc đổi mới, phát triển đất nước nhanh và bền vững, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng đã khẳng định: “Động lực và nguồn lực phát triển quan trọng của đất nước là khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêunước, ý chí tự cường dân tộc, sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc”[2]. Rõ ràng, những giá trị quý báu của Tuyên ngôn độc lập có ý nghĩa sâu sắc, là nguồn cảm hứng bất tận cho chủ nghĩa yêu nước, ý chí tự lực, tự cường của cả dân tộc Việt Nam để hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước hùng cường, thịnh vượng. 

Thứ hai, khẳng định các giá trị về quyền dân tộc, quyền con người

Quyền dân tộc và quyền con người luôn luôn là những vấn đề có ảnh hưởng mạnh mẽ đến sự phát triển của nhân loại, gắn bó hữu cơ với nhau, không có con người nằm ngoài dân tộc và cũng không có quyền dân tộc tách rời quyền con người, không xuất phát từ con người. Đấu tranh bảo vệ quyền dân tộc đồng thời cũng là đấu tranh cho quyền con người; mặt khác, đấu tranh cho quyền con người cũng phải góp phần bảo vệ, xác lập chủ quyền dân tộc.

Bản Tuyên ngôn độc lập được Chủ tịch Hồ Chí Minh mở đầu bằng những trích dẫn bất hủ trong Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776 và Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền của nước Pháp năm 1791; trên cơ sở đó, Người đã nêu rõ ý nghĩa là: “Tất cả các dân tộc trên thế giới đều sinh ra bình đẳng; dân tộc nào cũng có quyền sống, quyền sung sướng và quyền tự do”[3] và khẳng định “đó là những lẽ phải không ai chối cãi được” về quyền độc lập, tự do của mỗi dân tộc. Kết thúc bản Tuyên ngôn, Chủ tịch Hồ Chí Minh tuyên bố: “Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thực đã thành một nước tự do và độc lập. Toàn thể dân Việt Nam quyết đem tất cả tinh thần và lực lượng, tính mệnh và của cải để giữ vững quyền tự do và độc lập ấy”[4]. Sự khẳng định và đề cao quyền con người, phát triển thành quyền của các dân tộc trong Tuyên ngôn độc lập là một sáng tạo hết sức có ý nghĩa, thể hiện rõ giá trị nhân văn sâu sắc, thực sự vì con người. Đó là những quyền tự nhiên và thiêng liêng, bất khả xâm phạm dành cho tất cả mọi dân tộc, mọi người dân trong xã hội, không phải chỉ dành riêng cho một dân tộc “thượng đẳng”, hay một giai cấp, hoặc một nhóm người nào. Trên ý nghĩa đó, Tuyên ngôn độc lập đã góp phần tạo lập một nền pháp lý mới của văn minh nhân loại, hướng tới công bằng, bình đẳng, xóa bỏ mọi áp bức, bất công, vì hòa bình, hợp tác và hữu nghị giữa các quốc gia, dân tộc. Qua bản Tuyên ngôn độc lập, ý thức tôn trọng và quan niệm thống nhất giữa quyền sống chân chính của một cá nhân, quyền độc lập của các dân tộc và quyền bình đẳng tự do của mỗi con người đã được xác định cơ bản, đó là cơ sở nhân đạo và cũng là cơ sở pháp lý vững chắc của văn kiện lịch sử này.

Trong giai đoạn hiện nay, bảo vệ quyền con người gắn liền với các mục tiêu lớn của nhân loại là hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Do đó, công lý của văn minh nhân loại được thể hiện trong Tuyên ngôn độc lập đã góp phần thiết lập không chỉ trở thành nguyên tắc lập hiến của dân tộc Việt Nam, mà còn trở thành nguyên tắc lập hiến của nhiều quốc gia khác trên thế giới. Tuy nhiên, các thế lực thù địch bằng mọi thủ đoạn với các hình thức khác nhau vẫn tìm cách lợi dụng vấn đề nhân quyền để thực hiện âm mưu “diễn biến hòa bình”, bạo loạn lật đổ; chia tách vấn đề dân tộc với vấn đề nhân quyền,... hòng làm thay đổi chế độ chính trị ở nước ta. Chính vì vậy, cần phải tiếp tục quán triệt sâu sắc hơn những quan điểm về quyền dân tộc và quyền con người mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nêu lên trong Tuyên ngôn độc lập nhằm đấu tranh, phản bác những quan điểm sai trái, xuyên tạc, góp phần giữ vững an ninh chính trị, độc lập, chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, sự bình yên và hạnh phúc của nhân dân.

Thứ ba, kết tinh và phát triển các giá trị nhân văn về khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc của dân tộc Việt Nam

Độc lập, tự do, hạnh phúc không chỉ là mục tiêu, khát vọng ngàn đời của toàn thể dân tộc Việt Nam mà còn đối với nhân loại tiến bộ trước đây và ngày nay. Kết tinh khát vọng độc lập – tự do – hạnh phúc, Tuyên ngôn độc lập là bản anh hùng ca tiếp nối lịch sử vẻ vang của dân tộc Việt Nam, một dân tộc luôn coi trọng bậc nhất giá trị độc lập, tự do và sẵn sàng hy sinh tất cả để giữ vững những giá trị đó. Cùng với Cách mạng Tháng Tám năm 1945, “Bản Tuyên ngôn độc lập là một trang vẻ vang trong lịch sử Việt Nam. Nó chấm dứt chính thể quân chủ chuyên chế và chế độ thực dân áp bức. Nó mở một kỷ nguyên mới dân chủ cộng hòa”[5].

Nhân loại ngày nay vẫn luôn mong muốn và thể hiện khát vọng được sống trong môi trường hòa bình, hữu nghị, bình đẳng, tiến bộ xã hội, hợp tác, cùng phát triển. Chính vì lẽ đó, chúng ta càng thấy giá trị và sức sống của khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc được thể hiện qua Tuyên ngôn độc lập, để từ đó mỗi tổ chức, cá nhân trong xã hội nhận thức được trách nhiệm to lớn trong việc giữ gìn nền hòa bình, độc lập tự do của dân tộc trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động như hiện nay. Qua Tuyên ngôn độc lập, những giá trị nhân văn về khát vọng độc lập, tự do, hạnh phúc không chỉ có ý nghĩa to lớn với dân tộc Việt Nam, mà còn mang tầm vóc thời đại, có giá trị trường tồn, là ngọn đuốc soi đường cho sự thắng lợi của công cuộc đổi mới đất nước hiện nay.

Trong thời kỳ đổi mới đất nước hiện nay, kế thừa và phát huy những giá trị to lớn của Tuyên ngôn độc lập, toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta tiếp tục đẩy mạnh công cuộc đổi mới đất nước, kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; khơi dậy mạnh mẽ tinh thần yêu nước, ý chí tự cường dân tộc, khát vọng phát triển và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại; xây dựng đất nước ngày càng giàu đẹp, văn minh; hiện thực hóa mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

PGS,TS Trần Thị Vui

Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh



[1] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.64

[2] Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2021, tập 1, tr.34

[3] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.1

[4] Hồ Chí Minh: Toàn tập, Nxb. CTQG, Hà Nội, 2011, tập 4, tr.3

[5] Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch,  Nxb. Văn học, Hà Nội, 1970, tr.110

 


Các bài viết khác

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng

Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
12 ngày trước

Thư của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 2022-2023

Thư của Chủ tịch nước Nguyễn Xuân Phúc gửi ngành Giáo dục nhân dịp khai giảng năm học 2022-2023
20 ngày trước

Những thành tựu to lớn của đất nước sau 35 năm thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lánh đạo

Những thành tựu to lớn của đất nước sau 35 năm thực hiện đường lối đổi mới do Đảng khởi xướng và lánh đạo
1 tháng trước

Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương trao kinh phí hỗ trợ xây nhà tặng các gia đình chính sách nhân Kỷ niệm 75 năm ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947 - 27/7/2022)

Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương trao kinh phí hỗ trợ xây nhà tặng các gia đình chính sách nhân Kỷ niệm 75 năm ngày Thương binh - Liệt sỹ (27/7/1947 - 27/7/2022)
1 tháng trước

• Phát huy truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”, Đảng ủy Khối các cơ quan Trung ương thực hiện tốt công tác chính sách và phong trào “Đền ơn đáp nghĩa” (1 tháng trước)

• Thường trực Đảng ủy Khối gặp mặt cán bộ, công chức, người lao động cơ quan Đảng ủy Khối là thân nhân gia đình thương binh - liệt sĩ (2 tháng trước)

• Xây dựng và thực hiện chính sách, chế độ đối với người có công với cách mạng (2 tháng trước)

• Chung sức, đồng lòng thực hiện tốt hơn nữa chính sách ưu đãi người có công với cách mạng (2 tháng trước)

• Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết Trung ương 5, khoá XIII (2 tháng trước)

• Quán triệt, kết hợp hài hòa giữa “xây” và “chống” trong thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị (3 tháng trước)

• Khánh thành nhà ở và làm việc Đại đội thông tin - Lữ đoàn 957, Vùng 4 Hải quân (4 tháng trước)

• Bế mạc Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII (4 tháng trước)

• Khai mạc Hội nghị lần thứ 5, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII (4 tháng trước)

• Bộ Chính trị tổ chức Hội nghị toàn quốc quán triệt, triển khai Nghị quyết 11-NQ/TW (5 tháng trước)